Kuru kayısı, erik, elma ve dut aynı yöntemle üretilir ama bileşimleri birbirinden belirgin şekilde ayrılır. Bu yazıda dördünü yan yana koyuyoruz.
Tablo: 100 gram başına
| Bileşen | Kuru kayısı | Kuru erik | Kuru elma | Kuru dut |
|---|---|---|---|---|
| Enerji (kcal) | 265 | 268 | 302 | 336 |
| Su (g) | 20,9 | 22,6 | 13,7 | 9,6 |
| Karbonhidrat (g) | 59,1 | 56,4 | 61,0 | 74,8 |
| Toplam şeker (g) | 26,1 | 26,3 | 30,5 | 38,2 |
| Lif (g) | 8,1 | 12,2 | 20,5 | 8,9 |
| Protein (g) | 3,0 | 2,5 | 1,2 | 2,8 |
| Yağ (g) | 0,4 | 0,9 | 1,4 | 0,8 |
| Potasyum (mg) | 1282 | 1132 | 751 | 979 |
| Demir (mg) | 1,6 | 3,0 | 5,5 | 9,4 |
| Kalsiyum (mg) | 62 | 104 | 59 | 376 |
| Magnezyum (mg) | 43 | 52 | 36 | 99 |
Tablodan çıkan üç ayrım
Su oranı enerjiyi belirliyor. Kuru dutta su %9,6, kuru erikte %22,6. Dutun 100 gramı bu yüzden daha çok madde, dolayısıyla daha çok enerji taşıyor. Aradaki 71 kcal farkın kaynağı büyük ölçüde bu.
Lifte en yüksek olan kuru elma. 100 gramda 20,5 gram lifle diğerlerinin iki katından fazla. Kuru erik 12,2 gramla ikinci sırada. Yönetmelikteki eşiklere göre bu dört meyvenin dördü de “yüksek lif” kategorisine giren değerlere sahip (100 gramda en az 6 gram).
Minerallerde dut ayrışıyor. Demirde 9,4 mg ve kalsiyumda 376 mg ile diğer üçünün belirgin üstünde. Kayısı ise potasyumda öne çıkıyor (1282 mg).
Beslenme beyanları ne diyor?
Türkiye’de “lif kaynağı”, “yüksek lif” gibi ifadeler serbest kullanılamaz; mevzuatta tanımlı ve sayısal eşiğe bağlıdır.
| Beyan | Koşul (100 g katı gıda) |
|---|---|
| Lif kaynağı / içerir | en az 3 g |
| Yüksek lif | en az 6 g |
| Mineral kaynağı | günlük referans değerin en az %15’i |
| Yüksek mineral | referans değerin en az %30’u |
Referans değerler: potasyum 2000 mg, kalsiyum 800 mg, demir 14 mg, magnezyum 375 mg.
Kaynak: Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği, Resmî Gazete 20 Nisan 2023, sayı 32169, Ek-1 ve Ek-2.
Yukarıdaki referans değerlere göre bakıldığında:
| Lif | Demir | Potasyum | Kalsiyum | |
|---|---|---|---|---|
| Kuru kayısı | yüksek | yok | yüksek | yok |
| Kuru erik | yüksek | kaynak | yüksek | yok |
| Kuru elma | yüksek | yüksek | yüksek | yok |
| Kuru dut | yüksek | yüksek | yüksek | yüksek |
Peki bir porsiyon ne kadarını karşılıyor?
100 gramlık tablo karşılaştırma için iyidir ama kimse tek oturuşta 100 gram kuru meyve yemez. Bir avuç, kabaca 30 gram gelir. Tabloyu buna göre okuyalım.
| Ürün | Öne çıkan | 30 gramda | Günlük referans değerin |
|---|---|---|---|
| Kuru dut | Demir | 2,8 mg | %20,2’si |
| Kuru kayısı | Potasyum | 385 mg | %19,2’si |
| Kuru erik | Potasyum | 340 mg | %17,0’si |
| Kuru dut | Kalsiyum | 113 mg | %14,1’i |
| Kuru elma | Demir | 1,7 mg | %11,8’i |
Günlük referans değer, yetişkin için tanımlanmış beslenme referans değeridir (BRD). Dayanak: Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği, 20 Nisan 2023, Ek-2. Bileşim değerleri TürKomp.
Lif için Ek-2’de bir referans değer bulunmadığı için lif yüzde olarak verilemez. Gram olarak: 30 gram kuru elmada yaklaşık 6,2 g, kuru erikte 3,7 g, kuru dutta 2,7 g, kuru kayısıda 2,4 g lif bulunur.
Önemli bir sınır
Bu sayılar referans değerlerdir, tek tek ürünlerin analizi değildir. Aynı meyvenin bileşimi çeşide, hasat yılına, olgunluk derecesine ve kurutma yöntemine göre değişir. TürKomp da her kayıt için minimum ve maksimum aralık verir; yukarıdaki tabloda ortalamalar kullanılmıştır.
Bu yüzden bir üretici, referans değere dayanarak kendi ürününün etiketine beslenme beyanı yazamaz. Etiket beyanı için o partinin laboratuvar analizi gerekir. Biz de kendi analizimizi yaptırana kadar bu tabloyu genel bilgi olarak veriyoruz, ürünlerimizin değeri olarak değil.
Kuru meyvedeki şekerin neden yoğunlaştığını “Kuru Meyvede Şeker” yazımızda, saklama ve kullanımı “Kuru Meyve Nasıl Saklanır” yazımızda anlattık.
Sıkça sorulan sorular
Hangi kuru meyve en çok lif içerir? Bu tablodaki dört meyve arasında kuru elma; 100 gramda yaklaşık 20,5 gram. Kuru erik 12,2 gramla ikinci sırada.
Kuru dut neden daha yüksek kalorili? Su oranı en düşük olan o (%9,6). Aynı 100 gramın içinde daha az su, daha çok madde var.
Kuru meyvede protein var mı? Az miktarda. Dört meyvede de 100 gramda 1,2 ile 3,0 gram arasında. Kuru meyve protein kaynağı olarak sınıflandırılmaz.
Bu değerler her kuru meyve için geçerli mi? Hayır, ortalamadır. Çeşit, hasat yılı, olgunluk ve kurutma yöntemi bileşimi değiştirir.
Kükürtlenmiş kuru meyve tabloda mı? Buradaki kayısı kaydı gün kurusudur, kükürtsüz. Kükürtlü ürünlerin rengi ve raf ömrü farklıdır.
Sonuç
Dört kuru meyve aynı yöntemden geçiyor ama farklı bileşimlerde çıkıyor: elma lifte, dut minerallerde, kayısı potasyumda öne çıkıyor. Kuru meyvelerimiz için ürün sayfalarımıza göz atabilir, sipariş için WhatsApp’tan yazabilirsiniz.
Bir yanıt yazın